Dùng lậu liệu có sai?

Rổ Phim, Thập Cẩm TV, Blogtruyen, Bato.to, Z-library.

Hẳn bạn đã từng tải phim hay xem manga trên một trang web lậu như thế. Có thể bạn cũng đã nghe về những tranh luận nổ ra về tính đúng sai của việc dùng lậu. Một bên khẳng định: dùng lậu là vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, gây hại cho tác giả, làm giảm động lực sáng tạo của nền kinh tế. Bên kia phản bác: dùng lậu là hành động cần thiết, thậm chí bắt buộc, để người dùng ít điều kiện được tiếp xúc với sản phẩm văn hoá và tri thức.

Nhưng đằng sau các tranh cãi, dùng lậu thật sự nói lên điều gì về thế giới ta đang sống?

Khi cướp biển đối mặt với hoàng đế

Biết đâu, câu trả lời lại nằm trong chính tên gọi của nó: dùng lậu trong tiếng Anh là "piracy", chung cách gọi với nghề cướp biển. Bản thân khái niệm dùng lậu cũng bắt đầu tại Anh thế kỷ 17, khi các nhà xuất bản London đối mặt với nạn in ấn trộm sách tràn lan. Trong bối cảnh ấy, "pirate", ngoài nghĩa "cướp biển" ban đầu, dần có thêm một nghĩa mới: "kẻ in trái phép ấn phẩm của người khác".

Qua việc đặt tên như thế, các nhà xuất bản thế kỷ 17 đang ngầm đưa ra lập luận tương tự các hãng đĩa nhạc, xưởng phim, tạp chí khoa học ngày nay: kẻ in lậu là quân trộm cướp, ngoài vòng pháp luật, xứng đáng nhận hình phạt – y như lũ cướp biển. Nhưng đôi khi, một cái tên còn nói lên một vài sự thật khác nữa. Chẳng hạn, thế nào là cướp biển?

Triết gia La Mã Cicero từng kể một giai thoại về Alexander Đại đế. Lần nọ, Alexander bắt được một tên cướp biển, tra hỏi hắn: "Nhà ngươi làm gì khi hoành hành trên biển?" Cướp biển trả lời: "Việc ta làm nào có khác việc Đại đế hoành hành trên đất liền! Nhưng vì ta chỉ có một con thuyền nhỏ, nên bị gọi là cướp biển; còn ngài có hạm đội khổng lồ, nên được gọi là Đại đế."

Nói cách khác, câu hỏi mà cướp biển đặt ra là: Cướp biển và hoàng đế có thật sự khác nhau? Có phải bản chất của web lậu luôn xấu, còn bản chất của nhà sản xuất luôn tốt? Hay sự khác biệt chỉ đơn thuần nằm ở mối tương quan quyền lực: vì bạn nghèo khó, yếu thế, nên hành động của bạn là cướp bóc, còn tôi giàu có, chính danh, nên hành động của tôi là hợp pháp?

Hoàng đế hôm nay, tướng cướp hôm qua

Không khó để tìm ra ví dụ cho quan điểm của cướp biển. Khi Microsoft còn là một công ty nhỏ, Bill Gates bị Steve Jobs cáo buộc ăn trộm ý tưởng hệ điều hành của Apple. Trớ trêu ở chỗ, Bill Gates trước đó cũng buộc tội cộng đồng đam mê máy tính ở Mỹ dùng lậu phần mềm Microsoft, còn chính Steve Jobs lại nổi tiếng với việc áp dụng câu nói của danh hoạ Pablo Picasso: "Nghệ sĩ giỏi bắt chước; nghệ sĩ vĩ đại ăn trộm" ("Good artists copy; great artists steal").

Ở mức quốc gia, hiện nay các nước phát triển như Mỹ thường cáo buộc những nước như Trung Quốc và Việt Nam vi phạm sở hữu trí tuệ. Thế nhưng lần giở lịch sử, ta cũng sẽ nhận ra nước Mỹ thế kỷ 19 nhận cáo buộc y hệt từ Anh, và Nhật Bản thế kỷ 20 cũng vậy. Nếu Mỹ, Nhật, Trung Quốc không dùng lậu, liệu họ có thể phát triển như ngày nay?

Có thể, đây chính là hàm ý sâu xa nhất của tên cướp biển khi đứng trước Alexander Đại đế: Hoàng đế hôm nay, vốn dĩ hôm qua là tướng cướp. Và cướp biển bây giờ, lại chính là bá vương của ngày mai.

⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng do các cựu sinh viên Đại học Columbia và Stanford (Hoa Kỳ) sáng lập.

⭕️ Kết nối với cộng đồng Pencil Philosophy tại Facebook, Instagram, và Threads.