Recap Buổi 5 & 6 Lớp học Hè 2026: Ta kiến tạo ý nghĩa cho đời sống như thế nào?

Một bạn học viên Hà Nội khi thực hiện yêu cầu dùng lý trí để nặn một vật thể cụ thể trong Buổi Thể Nghiệm Nghệ thuật, ban đầu chỉ định nặn hình tròn. Nhưng khi hình khối ấy dần hiện ra dưới tay, bạn chợt nghĩ đến thời gian, thứ trôi nhanh đến mức khiến mình muốn níu lại. Và thế là, hình tròn trở thành một chiếc đồng hồ không có kim. Cũng có một bạn khi thực hành vẽ bản đồ ký ức, đã cố định tiếng ve lại thành hình dáng cụ thể, một bạn khác lại hình dung lịch sử của vùng đất hiện lên theo từng bước chân.

Chiếc đồng hồ không còn dùng để xem giờ, tấm bản đồ không chỉ dùng để tìm đường, vậy điều gì đã biến chúng thành những vật mang ý nghĩa? Ý nghĩa ấy có sẵn từ đầu, hay chỉ dần xuất hiện khi con người bắt đầu thực hành, quan sát và đặt trải nghiệm của mình vào đó?

Buổi 5: Thể nghiệm Nghệ thuật và Buổi 6: Chuyến đi thực địa của Lớp học Hè 2026 đã lần theo câu hỏi ấy từ hai hướng khác nhau. Trong Buổi Thể nghiệm, các bạn học viên tại Hà Nội, Đà Nẵng, TP. Hồ Chí Minh đã thử đưa những cảm xúc, ký ức và những điều mình quan tâm thành hình qua đất sét, điện ảnh, màu sắc và ngôn từ. Sang Chuyến đi thực địa, các bạn rời lớp học để quan sát cách một nơi chốn được hình thành, từ kiến trúc và cảnh quan đến những ký ức, câu chuyện và nhịp sống được lưu giữ trong chính không gian ấy.

Qua hai buổi học mang đậm tính trải nghiệm này, ý niệm về kiến tạo dần được mở rộng.

Như thế, kiến tạo vừa là tạo ra một điều chưa từng tồn tại, vừa là nhìn lại những gì vốn đã hiện diện và nhận ra chúng theo một cách khác.

Buổi 5: Khi điều ta tạo ra cũng tạo nên ta

Tại Hà Nội, chị Linh San lựa chọn đất sét để biến quá trình sáng tác của người nghệ sĩ thành một trải nghiệm cụ thể, học viên được mời gọi suy nghĩ về trạng thái hiện tại rồi tạo cho nó một hình hài. Từ những khối đất ban đầu xuất hiện một bông hoa trắng lưu lại dấu vân tay của người chạm vào, một dòng chảy nhiều màu với những vết nứt được người làm ra chủ ý giữ nguyên.

Qua bài tập, các bạn nhận thấy sáng tạo không đơn thuần là đưa một ý tưởng có sẵn vào chất liệu. Trong lúc đôi tay làm việc, hình dạng có thể đổi khác, những cảm xúc chưa được gọi tên lúc ấy mới xuất hiện, và người sáng tạo phải học cách đón nhận cả những điều mình không dự tính từ đầu.

Tại Đà Nẵng, chị Mai Huyền Chi đưa các bạn học viên vào vị trí của người làm phim. Thay vì đặt câu hỏi mình thích xem phim gì, mỗi người phải hình dung bộ phim mình muốn làm và trả lời câu hỏi quan trọng nhất: Vì sao câu chuyện này cần được kể? Từ đó các bạn xây dựng và trình hiện những đời sống rất khác nhau, thậm chí dị biệt, bằng sự sáng tạo của cá nhân. Đó là một con người bị nhân bản và mang dữ liệu của vô số căn tính; một cô giáo cùng đứa con ngày càng giống người cha là một con chó; một phóng viên chiến trường cố bảo vệ những cuộn phim của mình. Có bạn chia sẻ rằng đây là lần mình nói nhiều nhất từ đầu khoá học, cũng có bạn phải bỏ phần đã chuẩn bị để làm lại từ đầu, nhưng nhờ vậy lại bộc lộ được điều mình thực sự muốn nói.

Tại TP. Hồ Chí Minh, hành trình thể nghiệm được anh Nguyễn Minh Nam dẫn dắt bắt đầu bằng một màu sắc đại diện cho tâm trạng của mỗi người. Từ đó, các bạn lần theo những liên tưởng về ký ức, gia đình, quê hương và những điều mình tin tưởng, rồi đưa chúng vào bài viết, bản vẽ, âm nhạc, kịch bản hay bản thiết kế v.v. Quá trình make meaning (tạo nghĩa) ấy cũng cho thấy rằng sáng tạo đôi khi không bắt đầu từ một ý tưởng hoàn chỉnh, mà từ việc nhận ra điều gì đang âm thầm định hình mình và tìm cho nó một hình thức có thể chia sẻ.

Buổi 6: Điều gì làm nên một nơi chốn?

Nếu Buổi 5 bắt đầu từ những điều còn mơ hồ bên trong mỗi người, Buổi 6 lại đưa các bạn học viên ra khỏi khuôn khổ lớp học để nhìn nhận cách một không gian trở thành nơi chốn

Vậy “điều gì khiến một không gian trở thành nơi chốn?” Trong Buổi 6, học viên Lớp học Hè 2026 tại ba thành phố đã rời khỏi lớp học để tìm câu trả lời bằng chính trải nghiệm của mình.

Tại Hà Nội, anh Nguyễn Vũ Hải dẫn các bạn đi từ những hình dung ban đầu về Bắc Cầu đến trải nghiệm trực tiếp bên trong khu vực này. Qua đình Bắc Cầu 3, dấu tích chùa Long Đọi cũ và khu dân cư ven sông, các bạn bắt gặp nhiều lớp thời gian cùng hiện diện, đó là một công trình mới bên cạnh di tích cũ đang bị phá dỡ, hai ngôi mộ nằm giữa sân chơi hay tiếng hát Chầu Văn vọng ra từ đền Đôi Cô hợp với tiếng phà bên sông Đuống.

Ở hoạt động tiếp theo, các bạn đi bộ quanh khu vực rồi thực hành vẽ lại bản đồ ký ức từ những gì mình vừa trải qua. Có bạn ghi lại tiếng ve bằng cách vẽ thành một hình dạng, có bạn hình dung lịch sử hiện lên theo từng bước chân. Cuối buổi, anh Hải đã gợi mở ra một sự đối chiếu. Nếu ở rên bản quy hoạch, Bắc Cầu được nhìn từ trên cao xuống với tư cách là một không gian có thể phân chia và sắp đặt; còn chính trong những tấm bản đồ của các bạn học viên nơi này được hiện lên từ mặt đất, qua âm thanh, ký ức và cảm giác của chính người đi.

Tại Đà Nẵng, các bạn cùng nhau quan sát Bảo tàng Đà Nẵng qua cách hiện vật được lựa chọn và sắp đặt. Đó là hình ảnh những phụ nữ từng chịu tra tấn trong chiến tranh được trưng bày tại một góc khuất trong bảo tàng, hay ở nơi khác, quá nhiều tư liệu lịch sử cùng xuất hiện lại khiến chính câu chuyện trở nên khó nhìn ra một cách rõ ràng. Từ đó, các bạn nhận thấy trưng bày không chỉ là việc đưa quá khứ ra trước mắt người xem. Việc chọn điều gì để kể, đặt nó ở đâu và dành cho nó bao nhiêu sự chú ý cũng góp phần quyết định ai được nhớ đến và người dân trong một thành phố sẽ nhìn lại chính nơi chốn của mình như thế nào.

Tại TP. Hồ Chí Minh, hành trình qua Cổng Tam quan, Nhà bia, khu mộ đôi và miếu thờ tại Lăng Ông Bà Chiểu mở ra câu chuyện về Tả quân Lê Văn Duyệt, đồng thời giúp các bạn “đọc lịch sử” qua kiến trúc, biểu tượng và những thực hành thờ tự vẫn được duy trì đến hiện tại. Lịch sử không chỉ nằm lại trong một công trình cổ.

Qua ba địa điểm, học viên bắt gặp ba cách khác nhau mà một nơi chốn được tạo lập: qua đời sống của cộng đồng, qua cách quá khứ được kể lại và qua những thực hành nối kết con người hôm nay với người đi trước. Có lẽ, một nơi chốn không bao giờ chỉ được kiến tạo một lần. Nó vẫn tiếp tục thành hình trong cách con người sống, ghi nhớ, kể lại và học cách nhìn khác đi những điều vốn đã ở đó.

Thông tin Lớp học Hè Pencil Philosophy 2026

✏️ Lớp học Hè 2026 đã đóng đăng ký. Để nhận thông báo về Lớp học Hè 2027: link.

⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng do các cựu sinh viên Đại học Columbia và Stanford (Hoa Kỳ) sáng lập.

⭕️ Kết nối với cộng đồng Pencil Philosophy tại Facebook, Instagram, và Threads.