Recap Nhưng mà thực ra… 2026 - Seminar tháng 9: Thông điệp về bạn từ vũ trụ

7 cups, mệnh Thái Dương, moon Bảo Bình, số chủ đạo 9,...

Các thuật ngữ bói toán ấy dường như không còn xa lạ với chúng ta. Xuyên suốt hàng nghìn năm lịch sử, con người đã nghiên cứu và phát triển các loại hình bói toán theo tâm linh, huyền học giúp con người dựa vào một thế lực siêu việt hơn, huyền bí hơn thực tại trước mắt để nhìn nhận vận mệnh của bản thân. Bạn có từng thắc mắc, điểm chung giữa các loại hình bói toán này là gì? Liệu sự tương đồng giữa chúng có dừng lại ở sự bất khả lý giải từ góc độ khoa học, lý trí không?

Trong seminar thứ 53 của Nhưng mà thực ra… mang tên "Thông điệp về bạn từ vũ trụ", các hội viên đã cùng nhau vén màn sự thật đằng sau tấm màn lung linh, huyền bí của bói toán cũng như vẻ ngoài thực chứng của các bài test tâm lý để trả lời câu hỏi: Vì sao (và làm thế nào) con người lại tin tưởng vào những diễn giải về bản thân từ các công cụ này đến vậy. Mở đầu cycle với chủ đề "Nhãn dán", seminar trình bày và lý giải cơ chế phân loại, "dán nhãn" trong các bộ môn bói toán, động lực tâm lý của niềm tin vào bói toán và cách cơ chế xã hội tác động lên niềm tin ấy.

Các bộ môn bói toán phổ biến hiện nay như tử vi, chiêm tinh, bản đồ sao, tarot, bát tự,... sử dụng các kí hiệu, phương pháp tương đối khác biệt để lý giải vận mệnh con người. Tuy vậy, chúng đều chia sẻ chung một hệ thống phân loại biểu tượng (taxonomy) với cấu trúc và quy tắc vận hành rõ ràng. Dựa trên một quy tắc phân loại có sẵn, hệ thống này biến sự ngẫu nhiên hay vị trí của các tọa độ vũ trụ thành các thông điệp có cấu trúc. Ví dụ như Hành tinh, cung hoàng đạo, Nhà trong bản đồ sao hay sao, cung, vòng sao trong tử vi đều là đơn vị biểu tượng cơ bản mà hệ thống dùng để "dán nhãn" cho con người, còn hành tinh ở cung/nhà nào hay sao ở cung nào là cách hệ thống xác định "chỗ đứng" của nhãn trong cấu hình cá nhân.

Nếu nền tảng của cơ chế dán nhãn chỉ là những quy ước về các biểu tượng, thì điều gì khiến những diễn giải từ bói toán trở nên đáng tin đến vậy, dù chúng có khớp thực tế hay không? Từ những gợi dẫn của Pascal Boyer về cơ chế phòng thủ nhận thức (epistemic vigilance) và ostensive detachment, bói toán cho ta một lý giải có vẻ khách quan, ngẫu nhiên, không phụ thuộc vào thiên kiến hay tư lợi của thầy bói mà đến từ quy ước sẵn có của bộ môn đó. Bên cạnh đó, niềm tin vào bói toán còn biểu hiện một nhu cầu tìm kiếm trật tự và ý nghĩa trong những sự kiện ngẫu nhiên (pattern-seeking) như sự khước từ trạng thái vô định, hỗn mang của thế giới. Cũng nhờ bói toán mà con người được giải phóng khỏi năng lực tự quyết, khi mọi bi kịch, bất hạnh trong cuộc đời đều được sắp đặt sẵn bởi một định mệnh cho trước. Ở cấp độ xã hội, hệ thống bói toán cho con người một "mẫu số chung" để phân loại, giải thích và dự đoán hành vi của người khác, từ đó trở thành nền tảng nhận thức thúc đẩy sự đồng thuận trong cộng đồng.

Xã hội càng bất định, thời thế càng hỗn loạn, con người càng có xu hướng tìm về với điểm tựa tâm linh, bói toán. Theo Max Weber, đó là nhu cầu về sự "tái mê hoặc" (re-enchantment) giữa một đời sống ngày một tục hóa, vật chất hóa, phi lý hóa. Con người tìm lại cảm xúc và ý nghĩa sống, hình dung về những khả thể mới trong đời sống nhờ vào quá trình khôi phục vẻ đẹp huyền bí, linh thiêng của thế giới và sự thương lượng giữa số mệnh và lựa chọn cá nhân.

Không còn hệ thống bói toán, hay xa hơn là không còn những hệ thống nhãn dán, con người sẽ bước đi như thế nào giữa thực tại hỗn mang? Liệu ta có khả năng thức nhận về chính mình bên ngoài những hệ thống ấy không? Viễn cảnh giả tưởng ấy dường như là bất khả, khi các hệ thống nhãn dán đã hằn in trong tâm thức chúng ta, cấu thành khả thể giao tiếp giữa chúng ta ở cấp độ không thể đảo ngược. Trong tình thế ấy, phải chăng điều ta nên làm không phải là cố gắng loại bỏ hệ thống nhãn dán như sự hạn định khả thể căn tính, mà là chung sống với nó, thương lượng với nó trong sự tự quyết về phạm vi nhãn dán được diễn giải về ta.

✏️ Nhưng mà thực ra… sẽ quay trở lại vào tháng 3/2027. Để lại email để nhận thông báo về đợt tuyển hội viên sắp tới: link.

⭕️ Pencil Philosophy - Triết học Bút chì là dự án giáo dục khai phóng do các cựu sinh viên Đại học Columbia và Stanford (Hoa Kỳ) sáng lập.

⭕️ Kết nối với cộng đồng Pencil Philosophy tại Facebook, Instagram, và Threads.